Albanian Linux Users Group

Komandat bazike mbi GNU/Linux Qëllimi i këtij dokumenti jane mesimi i komandave bazike për të filluar perdorimin e Linux SHELL. Ky dokument është © mirëpo ju mundeni të ndjehni të lirë për të distribuar nën termet e GNU GPL dërgoni komente, ndryshime, korektime dhe extra gjërash të cilët mendoni që janë për të ndryshuar, un do të ju pres me krah hapur, mos haroni në shkrim ka disa gabime shkrimore, mirëpo desha të ju njoftoj që janë të qëllimshme. © Shkup 2005 – Suad Seferi Sekcionet: Direktoriumet Lëvizje rreth file sistemit. Listimin e direktoriumeve. Ndryshimin e autorizimit dhe atributit. Lëvizjen, ri-emërtimin, dhe kopjimin e fajllave. Shiqimin dhe montimin e fajllave. Variablat e Ambientit. Kompletimi i Filenamit. Redirektimi Tubacioni Ndërrimi i komandës Kërkimi i fajllave dhe stringjeve: me grep komand. Kërkimi i fajllave: me find komand. Leximi, shiriti i shënimit, backupet, dhe arhivat: nën tar komand. Kompresimi i fajllit nëpërmjet: compress, gzip dhe bzip2 Kërkimi i ndihmës me: man komandën. Rreth vi editorit ( Fillimi ) Direktoriumet: Fajllat dhe rruginat në unix permbajnë një "slash" "/" për separatimin e direktoriumeve në rruginë. / "root" direktoriumi /usr direktoriumi usr (sub direktoriumi i / "root" direktoriumit) /usr/SS04012 ss04012 është subdirektorium i /usr Lëvizje rreth file sistemit: pwd Tregim i (present working directory) në cilën direktorium gjindesh. cd Dalje nga direktoriumi ku gjindeni në direktoriumin HOME "shtëpi" cd /usr/ss04012 Dalje nga direktoriumi ku gjindeni në /usr/ss04012 cd .. Dalje nga direktoriumi ku gjindeni në një mëparë ku keni qenë. cd $ss04012 Dalje nga direktoriumi ku gjindeni në ss04012 "i definuar me variabël ambiental. Listimi i direktoriumëve. ls Listim i direktoriumit ls -l Listim i direktoriumit në format të detalizuar. Një shembull: $ ls -l drwxr-xr-x 4 grass user 1024 Jun 18 09:40 Lexojëm.txt -rw-r--r-- 1 grass user 767392 Jun 6 14:28 shv5.tgz ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ | | | | | | | | | | | | | | | | pronari groupi masa data koha emri | | | | numri i nyjeve nga një direktorium ose fajll me përmbajtje | | | autorizimi botës | | autorizimi për shfrytëzuesit të një grupi | autorizimi për një pronar nga fajlli: r = read, w = write x = excecute -=no autorizim tipi i një fajlli: - = normal fajll, d=direktorium, l=link symbolik, etj.. ls -a Listim i direktoriumit që përmbanfajlla të mshehura të cilët fillojnë me "." ls -ld * Listim i të gjithë fajllave dhe direktoriumeve. Pa "d" opcionin ls mund të gjejë vetëm qfarë fajlla ka në një diektorium dhe sub-direktorium. Ndërsa me "d" opcionin ls do të listoj vetëm fajllat regular. Ndryshimin e autorizimit dhe atributit. chmod 755 Ndryshim i autorizimit të fajllit të lexohet për pronarin/grupën/dhe për botën "global" (7=rwx=111 binar 5=r-x = 101 binar) chgrp user fajlli Ndryshon fajllin në ndonjë shfrytëzues/grup chown ss04012 fajlli Ndryshon ss04012 në pronar. chown -R ss04012 dir Ndryshon autorizimin nga ndonjë grup/shfrytëzues në autorizim të ss04012 (mos haroni duhet të keni autorizim të "root" për të bërë këtë gjë) Lëvizjen, ri-emërtimin, dhe kopjimin e fajllave. cp file1 file2 kopjo një fajll mv file1 renamed file1 kopjo ose ri-emërto një fajll rm file1 [file2 ..] fshij ose anulo një fajll rm -rf dir1 [dir2 ..] ripëkul ose fshijnjë direktorium dhe gjithçka në të mkdir dir1 [dir2 ..] krijo njëdirektorium rmdir dir1 [dir2 ..] fshije ose anulo një direktorium Shiqimin dhe montimin e fajllave. cat emrifajllit shiqo një fajll në ascii. more emrifajllit shiqim i një fajlli në ascii mirëpo me linje mund të përdorish spacebar për më shumë dhe q=quit për të dalë. less emrifajllit thuajse njejtë si këto komanda më lartë mirëpo. vi filename monto një fajll duke përdorun vi editorin. Të gjithë unix systemet kanë vi editor emacs emrifajllit monto një fajll duke përdorun emacs editorin head emrifajllit shiqim i vijave të para të një fajllit head -n emrifajllit shiqim të n vijave të para të një fajllit tail emrifajllit shiqim i vijave të fundit të një fajllit tail -n emrifajllit shiqim n vijave të fundit të një fajllit Variablat e Ambientit. Ti mundesh të mësosh vetveten dhe të mbash mend për më vonë duke përdorur këto variabla. export CASROOT=/usr/local/CAS3.0 Definon variablen CASROOT me vlerën cd $CASROOT Ndryshon prezentin tuaj në direktoriumin e vlerës CASROOT export LD_LIBRARY_PATH=$CASROOT/Linux/lib Definon variablën LD_LIBRARY_PATH me vlerën e CASROOT në /Linux/lib bashkangjitje apo /usr/local/CAS3.0/Linux/lib printenv CASROOT Do të printojë vlerën e CASROOT, ose /usr/local/CAS3.0 echo $CASROOT Kjo e bën të njejtën gjë env | grep CASROOT E njejta gjë mirëpo jo drejtpërdrejti. Kompletimi i Filenamit. Një veçantësi i bash dhe tcsh (dhe ndoshta edhe të tjerët) e cila ta mundëson tastjerën TAB në kompletimin e një fajllit të gjysmëshkruar. Një shembull i cili ndoshta e ka textin ss04012-at-seeu-edu-mk.txt ju duhet të përdorni p.sh: ss04012 dhe shtyp tab pas asaj në konzolën tuaj do të del fajlli komplet pa u munduar të shkruash. Redirektimi. grep stringi emrifajllit > fajlliri Kjo komand redirekton prodhimin fajllin nga stringi në fajll të ri. grep string filename >> fajlliegzistues Kjo komand bashkangjit prodhimin nga grep komanda në "fajllinegzistues" Udhëzimi i redirektit > dhe >> mund të përdoret për nxjerje të shumë informacioneve tjera dhe të përdorët në disa komanda tjera. Tubacioni Një simbol që ka këtë përmbajtje "|" është përdorun për tubacion të fajllave. Ja një shembull: ls -l | more Kjo komand simbolizon prodhimin e nje direktoriumit që përmban shum fajlla dhe bën listimin me komandën "ls -l" kurse me "|" i tubon fajllat si një filtrizim apo sdi si të quaj perndryshe. Ndërrimi i komandës. Ju mund të përdorni prodhimin e një komande si një hyrje në komand tjetër e cila quhet command substitution. Ja një shembull edhe me këtë komandë cat `find . -name aaa.txt` Kjo komand do të printojë në konzolë fajllin të cilin keni kërkuar në ndonjë direktorium, ndërsa fajlli që ju kërkoni është aaa.txt Kërkimi i fajllave dhe stringjeve: me grep komand. grep string emrifajllit = kjo printon të gjitha vijat të një fajlli i cili përmban stringun Kërkimi i fajllave: me find komand. Komanda find përdoret p.sh: find search_path -name filename (search_path do të thotë vendi apo rrugina të cilën ju do të kërkoni, ndërsa -name don të thotë emri ndërsa "filename" don të thotë emri i fajllit të cilën ju kërkoni) Ja edhe një shembull tjetër të kësaj komande: find . -name aaa.txt Kjo komand kërkon të gjitha fajllat të cilët përmbajnë aaa.txt në direktoriume apo sub-direktoriume. find / -name vimrc Kjo komand kërkon të gjitha fajllat të cilët përmbajnë 'vimrc' gjithkund në system pra "/" simbolizon gjithqka në sistem. Leximi, shiriti i shënimit, backupet, dhe arhivat: nën tar komand. Tar komanda shkurtohet si "tape archive", është një "standard" rruginë për të lexuar dhe të shënuar arhivet si kolekcion, degë, dhe komplet një direktorium. Shumica në sferën e opensourcit përdorin fajlla siç janë ss04012.tar.gz, apo ss04012.tar. Këto përdorin fajllat/programet e tyre në tar arhivë. Në qoftë se ju përdorni tar arhivën për të dërguar ndokuj diqka të arhivuar ju duhet të përdorni këto komanda për të arhivuar një fajll në UNIX. tar xv Kjo komand extrakton (x) fajllat nga një arhive duke listuar fajllat në dritaren tuaj të cilën punoni. tar tv Kjo komand liston fajllat nga një tar arhivë pa extraktuar. tar cv file1 file2 Kjo komandë shënon fajllat 'file1' file2' në një arhivë tar cvf arhiva.tar file1 file2 Kjo komandë krijon një fajll arhiva.tar duke futur në arhivë file1 dhe file2. tar xvf arhiva.tar Kjo komand extrakton arhivën tar xvfz arhiva.tar.gz dname Kjo komand kompreson një direktorium të plotë dhe krijon një arhivë të kompresiar 'dname'. Këtë opcion nuk e përmbajnë të gjithë verzionet e tar'it. tar xvfz Kjo komand extrakton gzipin e kompresuar në tar arhivë. tar xvfI arhiva.tar.bz2 dname Kjo komand krijon një bz2 arhivë të kompresuar. Kompresimi i fajllit nëpërmjet: compress, gzip dhe bzip2 Kompresimi standard në unix përbëhet prej komandes compress dhe uncompress. Fajllat e kompresuar përmbajnë prapashtesën .Z të shtyara në arhivë, një shembull. compress part.igs Krijon një fajll të kompresuar p.sh: part.igs.Z uncompress part.igs Unkompreson part.igs nga fajlli i kompresuar part.igs.Z mos haroni që .Z nuk ju nevojitet për të shënuar. Edhe një kompresion me softwerin e mirënjohur gzip (dhe gunzip). Këto janë GNU kompressues dhe halete për kompresim i cili thuajse e kanë të njejtin efekt mirëpo këto përmbajnë prapashtesën .gz, ja një shembull. gzip part.igs Krijon një fajll të kompresuar në part.igs.gz gunzip part.igs Extrakton fajllin origjinal nga fajlli part.igs.gz Vegla bzip2 në gjeneral është më i mirë për vegël kompresuese se gzipi mirëpo i duhet pak kohë për të kompresuar një fajll, ja një shembull për të kompresuar një fajll me bzip2. bzip2 part.igs Krijon një fajll të kompresuar në part.igs.bz2 bunzip2 part.igs.bz2 Unkompreson fajllin. Kërkimi i ndihmës me: man komandën. Shumica e komandave kanë edhe manual pra man komanda don të thotë manual e cila jep ndihmë rreth atij softweri, apo komande të cilën ju dëshironi të përdorni, ja një shembull për këtë komand. man ls Tregon faqen manuale për komandën ls man gzip Tregon faqen manuale për komandën gzip, se si të përdorish gzip dhe qfarë opcione ka. Rreth vi editorit. Shpjegimet bazike të vi editorit. vi filename Hap një fajll të ri Krijimi i textit. i kjo komand don të thot 'insert' d.m.th shto/fut në fushë/fajll text. I I'ja e madhe don të thotë shto fushënë fillimin e rreshtit. a Bashkangjit mbas pozicionit se ku gjindeni (a = append) A A'ja e madhe don të thotë bashkangjit në fund të rreshtit. r Zavendëso një karakter (r = replace) R Pamja e zavendsimit (replace mode) anulon insertimin/shtimin e një texti Anulimi i një texti x anulon/fshin një karakter vetjak dd Fshin rreshtin të cilën ju punoni dhe e shton në buffer ndd Fshin rreshtin n (n është numër) dhe shton në buffer J Lidhë rreshtin e ardhshëm në fund të rreshtit. OOPS (nqoftë se diqka gaboni, si të kthehesh prap?) u Komanda Undo egziston thuajse në të gjithë softwerët egzistues. Cut/Paste (prerje, ngjitje) yy shkul rreshtin të cilën ju punoni nyy shkul rreshtat n në buffer p shton rreshtat të cilët ju keni shkulur në rreshtin ku gjindeni. P shton reshtat të cilët ju keni shkulur përpara rreshtit ku gjindeni. Përdorimi i kursorit, dhe pozicionimi ^d = Page down ^u = Page Up :n = pozicionon kursorin në linjen n :$ = pozicionin kursorin në fundin e fajllit ^g = ekspozon numrin e rreshtit se ku gjindeni Ruajtja e fajllit të cilët ju keni punuar, dhe si të anuloni një fajll gabues. :w = bën ruajtjen e fajllit të cilën keni punuar :w fajlli.ri = bën ruajtjen dhe emërtimin e fajllit në 'fajlli.ri' :w! fajlli.existues = bën ruajtjen e fajllit në fajllin.egzistues :wq = Ruan fajllin dhe dalje nga editori :q = Quit. (Dalje) :q! = Quit with no changes (Dalje pa ndryshime) :e filename = Hap fajllin të cilën doni të editoni :set number = Tregim i rreshtave duke u numëruar :set nonumber = Tregim i reshtave duke u jo-numëruar Fund.